Zijn we socialer dan we denken? De listige balans tussen afstand en nabijheid in organisaties

11 sep 12

Zijn we socialer dan we denken? De listige balans tussen afstand en nabijheid in organisaties

Wat maakt dat wij mensen op een andere manier bekijken dan stoelen, lampen of computers? Keyers, auteur van ‘Het empatische brein’, ontdekte dat spiegelneuronen er voor zorgen dat we niet alleen andere mensen iets zien doen, maar dat we de actie in ons hersenen ook relateren aan onze eigen acties en aan onze eigen intenties.

 

Dankzij spiegelneuronen zijn wij sociaal in hart en nieren, tegen wil en dank, stelt hij. Ze activeren bijvoorbeeld wanneer we zien dat iemand anders wordt aangeraakt. En bijzonder om ons te realiseren: dit gebeurt met dezelfde intensiteit als we wanneer zelf worden aangeraakt.

Als adviseur is het de kunst deze reflex van inleven bewust te ervaren en ‘het gespiegelde’ in te nemen als informatie. Iemand stelt een hulpvraag en legt deze neer met emoties en gevoelens –open en direct of juist meer bedekt en verdraaid. We pikken deze op en er ontstaat al snel de verleiding om mee te gaan voelen. Sterker nog, volgens Keyers gaat dat, door de autonome werking van onze spiegelneuronen, automatisch.

 

De help-reflex door personal distress

Keyers beschrijft daarbij ook het fenomeen personal distress. Dit is de stress die ontstaat als je ‘door de gevoelens of hulpvraag van de ander het gevoel krijgt dat je de ander wilt of zelfs moet helpen’. Als je de gevoelens van de ander wilt wegnemen of oplossen door je eigen inleving, ontstaat er een nieuw proces. Dat komt vaak voort uit projectie en gaat al snel over jou, niet meer over diegene die de vraag stelde.

Dit is een vorm van ‘overdracht (van emoties)’ waar een proceskundig* adviseur alert en aandachtig op wil zijn, ook bij zichzelf. De proceskundige ziet de reflex om te helpen slechts als een impuls om zelf bevrijd te raken van een ongemakkelijk gevoel. Deze reflex kan daarmee gezien worden als vertroebeling in de open aandacht.

Als we verder borduren op deze denkwijze durven wij te stellen dat bestuurders, managers en veranderaars op het moment van afstand en anonieme kaders (de medewerkers, divisie A, de boventalligen etc.) de spiegelneuronen niet activeren. Ze zien geen mens. Ze hebben het over abstracties (dingen), wat hen in staat stelt om moeilijke en pijnlijke besluiten te kunnen nemen. Op het moment dat 1 persoon uit die groep zichtbaar en voelbaar wordt, worden de spiegelneuronen en dus ook het inlevingsvermogen pas geactiveerd.

 

Het effect van afstand: a-sociaal gedrag?

Tussen personal distress, inleving en afstand bestaat een wankel evenwicht. Veel managers (en mensen in het algemeen) zijn bij een persoonlijke confrontatie met een ander wellicht bang om het domein van de personal distress te betreden. Dit kan het nemen van besluiten over groepen mensen immers in de weg staan. Het nemen van besluiten tegen je (inlevings)gevoel in gaat daarmee in zekere zin tegen onze natuur in. Of het nu een echtpaar is dat ervoor kiest te verhuizen naar Polen met hun 4 kinderen of een manager die besluit een afdeling te sluiten.

 

Proceskunde: aandacht voor de vraag en de mens

De proceskundige adviseur is aandachtig op deze fenomenen. Vanuit welke beleving wordt een hulpvraag gesteld? In hoeverre is er sprake van persoonlijke stress over een ander? Over wie gaat het gevoel bij de vraag echt? Is er sprake van te veel afstand en anonimiteit of juist van teveel inleving? De proceskundige humaniseert bijvoorbeeld als er een hulpvraag wordt gesteld door de anonimiteit te doorbreken en de dingen weer hun menselijke naam te geven. Over wie heb je het nu? Wie uit die groep zie je nu voor je terwijl je mij dit vertelt? Wat betekent dat voor jou?

Connie Palmen gaat nog een stap verder en schrijft in haar essay ‘het geluk van de eenzaamheid’ dat het ‘verplaatsen’ in de ander de basis is van ethiek. Om aan de universele wet van de moraal te voldoen, moeten we beroep doen op ons vermogen ons in te leven in de ander. Ons verbeelden dat je in de schoenen van een ander staat. Wat daarbij helpt is te weten in welk verhaal iemand rondloopt. Die moraliteit gaat wat ons betreft dan vooral over de vraag: Wat is helpen? Wanneer help je iemand echt? En vanuit welke motieven?

Volgens Keyers gaat een deel hiervan dus automatisch - door het autonome deel in onze hersenen. Als vervolgens de ethiek ook toegang vindt tot ons bewustzijn over de vraag ‘wat echt helpen is’ en hoe onze hersenen hierin soms ook overdrijven of je op het spoor van distress brengen, dan worden we kunstenaars in onze aandacht en daarmee onze ontwikkeling.

 

Listige balans

Wat wij hiervan opsteken is dat er in organisaties continue een listige balans is tussen afstand en anonimiteit enerzijds en betrokkenheid en personal distress anderzijds. De bestuurders hebben te bewaken dat ze de mensen blijven zien en vanuit menselijke moraliteit reageren. Anderzijds hebben ondersteuners en adviseurs zich ervoor te behoeden niet te ver gaan in het inleven en handelen vanuit projectie en misplaatste inlevings-stress. Komt de vraag weer op: Wat is helpen? Welke dynamieken spelen er in ons dagelijks handelen? Een te grote afstand of een zuigende nabijheid? Hoe ging dat vandaag bij u?

*Proceskunde is een perspectief op sociale systemen en de rol van managers en adviseurs daarin. Het werkt vanuit aandacht voor processen en mensen gericht op de ontwikkeling en beweging van deze mensen en hun omgeving.

 

Bron: Christian Keyers, Het Empatische Brein (2012), Uitgeverij Bert Bakker. Isbn: 9789035137493

 

Op 20 september start de leergang Proceskunde. Aart Goedhart en Barbara van der Steen begeleiden deze leergang. Er zijn nog een paar plaatsen beschikbaar.

 

 


Andere interessante blogs op het thema “Inspiratie” voor jou geselecteerd:


De kracht van verhalen

24 jun

De kracht van verhalen

Hoe een dramaserie de realiteit beïnvloedt Kortgeleden verscheen de Netflix serie 'When they see us'; een serie over een rechtszaak uit 1989. Na het uitbrengen van de serie worden meerdere kopstukken uit de zaak, zoals een Amerikaanse officier van justitie, alsnog ter verantwoording geroepen....

Van een vijfpuntsschaal naar zelfreflectie

20 jun

Van een vijfpuntsschaal naar zelfreflectie

Talent, ontwikkelen en presteren bij Achmea “Achmea gooit beoordeling van medewerkers over andere boeg” zo maakte het verzekeringsbedrijf met ruim 12.000 medewerkers afgelopen september bekend. Een persbericht waar in veel organisaties met belangstelling naar werd gegeken, want het is zowel een hot item als...

De tijd nemen voor diepe reflectie: 24 uur alleen op een berg

18 jun

De tijd nemen voor diepe reflectie: 24 uur alleen op een berg

Doen versus zijn We hebben het druk. Met werk, familie en vrienden. Met interessante gesprekken, initiatieven in de wereld zetten en een veelheid aan activiteiten in de vrije tijd. Allemaal betekenisvol en waardevol, met een nadruk op het doen . Op zichzelf is daar...

Hoe gaat het?

21 mei

Door: Sandra Ringeling - profiel | Categorie: Inspiratie
Hoe gaat het?

De evolutie van een nieuwe manier van in gesprek zijn over functioneren bij de gemeente Utrecht Wat doe je als je in jouw organisatie wilt werken aan de vernieuwing van beoordelen en belonen? Dan ga je afkijken bij anderen en op zoek naar inspiratie!...

Het Goede Gesprek: dromen, durven en vooral: doen!

7 mei

Het Goede Gesprek: dromen, durven en vooral: doen!

Lessons learned bij vernieuwing van de gesprekscyclus Na 10 jaar functioneringsmanagement met ‘afvink’lijstjes met competenties en een vaste cyclus van drie gesprekken per jaar gooit advies- en ingeniersbureau Tauw sinds dit jaar het roer om. Het is nu aan de leidinggevenden en medewerkers om...

Starten met een check-in: vragen die verhalen uitnodigen

25 apr

Starten met een check-in: vragen die verhalen uitnodigen

Hoe is het nu met je? Waar heb jij je deze ochtend al over verwonderd? Wat is een plek die veel voor jou betekent in Rotterdam? Wat is een moment sinds de vorige bijeenkomst waarin je iets nieuws over jezelf hebt ontdekt? Welke vraag houdt...

Talententaal geeft lucht

15 apr

Talententaal geeft lucht

Hoe talentenworkshops de samenwerking bevorderen Bank J.Van Breda & C° is een financiële instelling die advies geeft aan ondernemers en vrije beroepen. Zij werken al een aantal jaren samen met Kessels en Smit rond het ontwikkelen van talent. Sinds 2018 biedt Bank J.Van Breda...

Imperfect adviseren: kwetsbaarheid in een ander daglicht

8 apr

Imperfect adviseren: kwetsbaarheid in een ander daglicht

Eén van de uitdagingen vandaag de dag is om jouw eigen weg te vinden in een samenleving met steeds meer vrijheid, keuzes en overwegingen. Of het nu gaat om hoe je jouw vrije tijd besteedt, met wie je wel of juist niet omgaat of de...
vorige
1 2 3 ... 67 68 69
volgende