Verhalend strategie ontwikkelen: tijdreizen naar gewenste toekomsten

par: Martijn van Ooijen

#Inspiratie  

Cette page n'est pas disponible en français Choisissez langues
Néerlandais, Anglais

Als verhalende veranderaar doet het soms een beetje pijn, deze tijd. Al die oppervlakkige verhalen die voorbijschieten op de telefoon. Volgens filosoof Byung-Chul Han leven we in een tijd van verhalenarmoede. Waar verhalen ooit het weefsel vormden van gemeenschappen - met een gedeeld verleden, gedeelde waarden en een gedeelde horizon - zijn ze nu vaak verworden tot instrumenten van marketing en zelfpresentatie. We leven in een zee van informatie, maar missen betekenisvolle verbindingen. De ‘crisis van het narratieve’ is niet slechts een cultureel fenomeen; het raakt de manier waarop we samenleven, samenwerken en toekomst vormgeven. Waar verhalen ooit richting gaven, creëren ze nu vooral rumoer. Liever lezen we over de inbraak om de hoek dan over de structurele verandering die nodig is om bijvoorbeeld biodiversiteit te redden. De overvloed aan data maakt ons niet wijzer - alleen vermoeider, cynischer misschien.

Misschien denk ik er extra veel over na omdat ik binnenkort met een stel favoriete collega’s op ‘schoolreisje’ ga, naar Engeland, in de leer bij Rob Hopkins over tijdreizen en toekomstverhalen. Een paar dagen onderdompelen in zijn manier van denken en doen. Dit schrijven voelt een beetje als inpakken: wat neem ik mee? Welke gedachten, vragen, aannames wil ik uitrollen op dat nieuwe terrein? Het is dus niet alleen een blog, maar ook een manier om hardop denkend mijn denken te verkennen.

Van cynisme naar verbeelding

Rob Hopkins beschrijft ons als een cynische generatie. We zijn goed geworden in kritiek leveren, maar slecht in het verbeelden van aantrekkelijke toekomsten. In zijn boek ‘How to Fall in Love with the Future’ nodigt hij ons uit om te tijdreizen: niet met machines, maar met verbeelding. Hij laat zien hoe we mentaal kunnen reizen naar een toekomst waar we willen zijn, waarin mensen met zorg en creativiteit een antwoord hebben gevonden op de grote vragen van deze tijd (denk aan de afname van biodiversiteit). Hoe ziet die wereld eruit? Wat ruiken, horen, voelen we daar? En vooral: wat hebben we gedaan om daar te komen? Hopkins noemt dit mental time travel: een oefening in hoop, in handelingsperspectief. In zijn openingshoofdstuk beschrijft Hopkins hoe hij daadwerkelijk naar een gewenste toekomst is gereisd en hoe mensen dan praten over ons nu als een cynische generatie, een generatie wiens verbeeldingskracht is uitgedoofd. Wie verliefd wordt op de toekomst, krijgt zin om haar vorm te geven, is de gedachte. Verbeelding is geen luxe, maar een vaardigheid die ons cynisme tijdelijk uitschakelt en onze creativiteit activeert.

Duurzaamheid als horizon

De laatste tijd ben ik zelf veel bezig met duurzaamheid, in mijn eigen leven, in organisaties en mijn rol daarin als adviseur. Duurzaamheid gaat voor mij over het leven binnen de grenzen van onze planeet, met aandacht voor een eerlijke verdeling van welvaart en de veerkracht van onze samenlevingen. Het vraagt van ons om verder te kijken dan de korte termijn: naar de generaties na ons, naar ecosystemen die kwetsbaar zijn, naar de grenzen die de aarde ons aangeeft. Die toekomst vraagt niet alleen om beleid, maar ook om verbeelding. We moeten kunnen zien hoe een duurzame wereld eruitziet èn verlangen naar die wereld om deze vorm te kunnen geven.

Future Search: samen tijdreizen

In mijn voorbereiding pakte ik ook het boek ‘Future Search’ van Janoff en Weisbord er weer bij. Het voelde bijna als het heropenen van een oud reisdagboek. Hun methode is eigenlijk precies wat Hopkins bedoelt met tijdreizen, maar dan in groepsvorm. Future Search is een manier om met een hele organisatie of gemeenschap een gedeelde toekomst te ontwerpen. Iedereen die ertoe doet, zit aan tafel: mensen met verschillende belangen, perspectieven en achtergronden. Samen reizen ze door drie tijden, het verleden, het heden en de toekomst, om uiteindelijk gemeenschappelijke grond te vinden.

Wat me raakte toen ik het weer las, was hoe verhalend het proces is. Deelnemers vertellen over hun ervaringen, hun hoop en hun zorgen. Er wordt geluisterd, niet om te reageren, maar om te begrijpen. Er ontstaat iets als collectieve verbeelding: het gevoel dat er een toekomst is die van ons allemaal is. Het klinkt eenvoudig, maar dat is het niet. Het vraagt moed, openheid en het vermogen om te blijven zitten in de onzekerheid van wat nog niet bestaat. En juist daar, in die tussenruimte, ontstaat iets wat lijkt op magie: mensen die elkaar weer kunnen verstaan.

Verhalend strategie ontwikkelen

In organisaties zie ik vaak iets vergelijkbaars met wat Han in de samenleving beschrijft: we zijn druk met de korte termijn, met dashboards en deadlines, maar verliezen de langere lijn, het verhaal. De vraag is niet alleen wat doen we morgen, maar aan welk verhaal bouwen we samen? Als adviseur merk ik hoe verleidelijk het is om te blijven hangen in analyses, in structuren en processen. Terwijl de echte vragen gaan over betekenis: waar willen we naartoe? Waar geloven we in? Hoe ziet het eruit als het lukt? En eerlijk gezegd worstel ik daar zelf ook mee. Hoe ontwikkel je strategie die niet alleen slim of efficiënt is, maar ook verhalend, die mensen verbindt en in beweging brengt? Hoe blijf je als adviseur niet aan de zijlijn staan, maar word je deel van het verhaal dat zich ontvouwt?

Misschien helpt het om onszelf wat vaker te zien als reisgenoten in plaats van externe experts. Om niet alleen mee te denken, maar ook mee te dromen.

Een uitnodiging tot tijdreizen

Misschien moeten we leren om tijdreizigers te worden. Om onze verbeeldingsspieren te trainen, om cynisme tijdelijk uit te zetten, om te durven spelen met toekomstbeelden die niet alleen wenselijk, maar ook mogelijk zijn. Verhalen kunnen weer poortjes worden waardoor we elkaar ontmoeten. Niet als illusies, maar als gedeelde oriëntatiepunten.

Bronnen

• Future Search: An Action Guide to Finding Common Ground in Organizations and Communities, Rob Hopkins
• De crisis van het narratieve, Auteur: Byung-Chul Han
• Future Search: An Action Guide to Finding Common Ground in Organizations and Communities, Janoff, Weisbord

Collega’s Saskia, Luc, Koen, Martijn en Joeri gaan in november 2025 op studiereis naar Engeland om te leren over het verbeelden van de gewenste toekomst bij Rob Hopkins. Ze schrijven hier een aantal blogs over.